નમસ્કાર મિત્રો! શું તમારા ઘરમાં કોઈનો જન્મ કે મરણનો દાખલો કઢાવવાનો બાકી છે? જો હા, તો આ માહિતી તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ થી સરકારે જન્મ અને મરણ નોંધણીના નિયમોમાં ધરખમ ફેરફારો કર્યા છે. હવે જો તમે સમયસર નોંધણી નહીં કરાવો, તો સરકારી કચેરીઓ નહીં, પરંતુ સીધા કોર્ટના ધક્કા ખાવાનો વારો આવી શકે છે. ચાલો જાણીએ શું છે આ નવા નિયમો.

કયો કાયદો અને શું છે નવો સુધારો? ભારતમાં જન્મ અને મરણની નોંધણી મુખ્યત્વે 'ધ રજિસ્ટ્રેશન ઓફ બર્થ એન્ડ ડેથ એક્ટ, ૧૯૬૯' (The Registration of Births and Deaths Act, 1969) હેઠળ કરવામાં આવે છે. પરંતુ, તાજેતરમાં સંસદ દ્વારા આ કાયદામાં મોટો ફેરફાર કરીને નવો સુધારા કાયદો ૨૦૨૬ (Amendment Act 2026) લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ નવા સુધારાની સૌથી મોટી અસર કાયદાની સેકશન ૧૩ (Section 13) પર પડી છે, જે વિલંબિત નોંધણી (Late Registration) સાથે સંકળાયેલી છે.

સમયગાળો અને નવા નિયમો (કલમ ૧૩ મુજબ): જો નોંધણીમાં મોડું થાય, તો સમયગાળા મુજબ નીચેના નિયમો લાગુ પડશે:

• ૧ થી ૨૦ દિવસની અંદર (સેકશન ૧૩(૧)): જન્મ કે મરણના ૧ થી ૨૦ દિવસની અંદર જો તમે જશો, તો સ્થાનિક રજિસ્ટ્રાર (તલાટી કે નગરપાલિકા) પાસે કોઈપણ લેટ ફી વગર બિલકુલ મફતમાં નોંધણી થઈ જશે.

• ૨૧ દિવસથી ૧ વર્ષ સુધી (સેકશન ૧૩(૨)): જો ૨૦ દિવસ વીતી જાય, તો પણ ગભરાવવાની જરૂર નથી. ૧ વર્ષ સુધીમાં તમે નિયત કરેલી લેટ ફી (વિલંબ ફી) ભરીને તમારી સ્થાનિક કચેરીમાંથી જ દાખલો મેળવી શકો છો.

• ૧ વર્ષથી વધુ પણ ૨ વર્ષની અંદર (સેકશન ૧૩(૩) - નવો નિયમ): અહીંથી નિયમો કડક બને છે. જો નોંધણીમાં ૧ વર્ષ કરતાં વધુ સમય વીતી ગયો હોય, તો તમે સીધા રજિસ્ટ્રાર પાસે નોંધણી નહીં કરાવી શકો. આ માટે તમારે ડિસ્ટ્રિક્ટ મેજિસ્ટ્રેટ (DM), સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) અથવા અધિકૃત એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટની લેખિત મંજૂરી લેવી પડશે. તેમની કડક તપાસ બાદ જ રજિસ્ટ્રેશન શક્ય બનશે.

• ૨ વર્ષથી વધુ સમય (૨૦૨૬નો સૌથી કડક સુધારો): જો જન્મ કે મરણને ૨ વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો હોય, તો હવે એક્ઝિક્યુટિવ મેજિસ્ટ્રેટ પાસે પણ સત્તા રહી નથી. આ કેસ સીધો જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ પાસે જશે. એટલે કે, જ્યુડિશિયલ મેજિસ્ટ્રેટ ફર્સ્ટ ક્લાસ (JMFC) ના કોર્ટ ઓર્ડર અને ઊંડા વેરિફિકેશન પછી જ દાખલો ઇશ્યૂ થઈ શકશે, જેમાં તમારો સમય અને પૈસા બંને ખર્ચાઈ શકે છે.

સરકારે આટલી કડકાઈ શા માટે કરી? સરકારે આ કડક પગલાં ખોટા અને બોગસ (Fraudulent) દાખલાઓ રોકવા માટે લીધા છે. નવા સુધારા મુજબ, હવે શાળામાં એડમિશન, પાસપોર્ટ, આધાર કાર્ડ, ડ્રાઇવિંગ લાયસન્સ અને સરકારી નોકરી જેવી તમામ મહત્વની બાબતો માટે 'જન્મનો દાખલો' જ સૌથી મોટો અને એકમાત્ર પુરાવો માનવામાં આવશે. તેના વિના આગળનું કોઈપણ સરકારી કે ખાનગી કામ અટકી જશે.

નિષ્કર્ષ: જો તમારે કે તમારા પરિવારમાં કોઈની જન્મ કે મરણની નોંધણી બાકી હોય, તો ૧ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૬ પહેલાં સત્વરે પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી લો. કાયદાકીય ગૂંચવણો અને કોર્ટના ધક્કાથી બચવા માટે સમયસર નોંધણી કરાવવી જ હિતાવહ છે.

આવી જ કાયદાકીય અને ઉપયોગી માહિતી મેળવતા રહેવા માટે અમારા બ્લોગ સાથે જોડાયેલા રહો.

My Youtube :- https://www.youtube.com/@NyayPujak